انتقاد، امری پیچیده، مهم و ضروری است. که هیچ مسئول، شخص و شغلی، از آن معاف نیست. انتقاد در کار، وجه مشترکی است که نتایج مطلوب‌تر را به همراه دارد. و وسیله‌ای است برای انگیزش، آموختن، توسعه، آموزش و ایجاد روابطی قوی، تبادل اطلاعات، تاثیر گذاشتن و برانگیختن. انتقاد در دنیای امروز یک فن تخصصی بسیار مهم است و منتقدان جایگاه بزرگی در جوامع مترقی دارند . انتقاد برای هر برنامه و کار و شخص و تشکیلاتی یک امر ضروری و حیاتی و درس آموز است .

          تنها دلیل موفقیت افراد،جریان ها،موسسات ، نهادها و جوامع موفق این بوده که  از انتقادات دیگران-چه سازنده باشد و چه نباشد- بهترین استفاده را برده و اگر هم شکستی خورده باشند بلافاصله به جهت پذیرش و کاربست انتقادهای دیگران تشکیلات خود را راه اندازی کرده و به سوی موفقیت گام بر می دارند.و ظرفیت برخورد با انتقادات و پیشرفت کردن دیگر از عوامل مهم در موفقیت است. فارغ از نیت انتقاد کننده ها که اغلب بر اساس دلسوزی و پیشرفت در امور صورت می گیرد، شهروندان و انسانها و جریان های آگاه و دلسوزی هستند که فراتر از نفع و نظر شخصی اقدام به این کار می کنند. انتقاد کننده ها معمولا افرادی پیشرو در امور محسوب شده و بایستی از نظر و ایده شان در فرایند توسعه  استفاده نمود. سرعت غیر قابل پیش بینی جوامع در عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز ناشی از کیفیت برخورد با نخبگان علمی و متخصصینی است که به وضع حاکم منتقد بوده و به استفاده بهینه از امکانات خدادادی موجود در حیات بشری بوده اند و به همین سبب در پرتو تراوش اندیشه ها و خرد انتقادگر چنین اندیشمندان و دانشمندانی توسعه بصورت امروزین و دنیا در قالب دهکده جهانی در آمده است.

          همانطور که معانی نقد را معلوم کردن معایب و محاسن و ارزش هر خواسته و... ، سخن سنجی ، نکته گیری،انتقاد و... دانسته اند بایستی افراد، جریان ها، موسسات،نهادها و جوامع مورد نقد مشتاقانه از آن استقبال نموده و چنین افراد و جریانهایی را قدر بداند که عیب ها و کاستیها را تبیین و راهکارهایی را ارائه می دهند و اگر در برخورد با این موهبت خدادادی هر شیوه ناصواب و غیر متداولی اتخاذ گردد. رکود، افول ،تنزل، پسرفت ،درجا زدن،بی تفاوتی یا کوچ نخبگان در پی خواهد آمد.

           انتقاد دو نوع دارد: سازنده و مخرب. اما اکثر افراد تصوری منفی از کلمه انتقاد دارند و فکر می کنند همه ی انتقادها لزوماً مخرب هستند. که چنین نیست و هدف انتقاد مخرب، خراب کردن و آسیب زدن به اعتماد به نفس افراد و بازداشتن آنها از انجام کارهایشان و لطمه زدن به شخصیت آنها است. انتقاد مخرب به هیچ وجه سودمند نیست. ممکن است به فردی یا جریانی و... بفهماند که اشتباهی مرتکب شده ، اما تا زمانی که هیچ علاج و راه چاره ای جلوی پیش بینی و تبیین نکند، تاثیری منفی و مخرب خواهد داشت. و تنها راه و بهترین راه برخورد با چنین انتقاداتی این است که آنها را نادیده بگیرید و به مسائل مثبت تری فکر کنید.

         در گذر از وجه و  جنبه ی منفی انتقاد شکل مثبت و سازنده ای  از آن وجود دارد که  باعث اصلاح و پیشرفت می شود. این انتقاد، انتقادی سازنده است چون راه های اصلاح و پیشرفت را تببین می نماید و بایستی از انتقاد کننده  برای انتقاد سازنده اش تشکر و قدردانی کرد. و مبنای توسعه و پیشرفت نیز همین نوع انتقاد است . در انتقاد مخرب و منفی که ممکن است با سوء نیت نیز توام باشد کارشکنی و سنگ اندازی در امور ایجاد می شود و مازاد بر آن فرصت و انرژی فرد یا دستگاه و جریان مورد انتقاد را درپیشبرد امور را سلب کردی و ناکارآمدی را موجب خواهد شد.

          منتقدین شهروندانی متعهد و آگاهی هستند که از مسایل و قضایای پیرامون به راحتی نمی گذرندو نگاه شان توام با  دلسوزی و اصلاح است. منتقدین نعمت هایی است که باید آنها را ارج نهاد و به سبب حساسیتی که نشان می دهند باید مورد تقدیر قرار گیرند تا موجب اصلاح و پیدایش اندیشه های صائب و برتر گردند. عاملی که بیشترین سهم را در توسعه روزافزون حاکم بر جهان دارا می باشد.

            بایستی با منتقدین در مورد راه های اصلاح امور مشورت کرد تا قدم آخر که  انجام اصلاحات و تغییرات است با اطمینان بیشتری برداشته شود و  همواره باید سعی شود  همه ی انتقادها را با دیدی مثبت نگریسته شود و از تکفیر، طرد و... منتقدین خودداری گردد.و در این فرایند رعایت نکات زیر توصیه می گردد:

*استقبال از انتقاد: هر شغلی، انتقادهایی به همراه دارد. تفاوتی نمی‌کند که فرد چه جایگاهی داشته باشد. کار فرد ایجاب می کند که  انتقاداتی در پی داشته و باید با روحیه‌ای مثبت از انتقاد استقبال کرده و از آن در جهت بهبود کار خود استفاده کنید.

*حفظ خودباوری: چگونه می‌توانید هنگام انتقاد از فردی، مراقب احساس خود باوری او نیز باشید؟ نخست، «از کلمات و انتقادات سرزنش‌آمیز استفاده نشود، که بدون شک تحقیرآمیز تلقی خواهد شد و امکان کمی ‌برای درک مثبت آن باقی می‌ماند. دوم اینکه با حفظ خودباوری فرد، می‌توانید از شخصیت او دفاع کنید.

*کلمات صحیح انتخاب کنید: در درجه اول اطمینان حاصل کنید آنچه را می‌گویید، همان چیزی است که در ذهن دارید. در بسیاری از مواقع، تغییر جزیی کلمات، موجب تفاوت‌های بزرگی می‌شود

*انتقادات خود را نقد کنید: فقط به دلیل اینکه انتقاد، اطلاعات با ارزش را در اختیار شمار قرار می‌دهد و با استفاده از آنها می‌توانید خود و کار خویش را بهبود بخشید، نمی‌توانید هر انتقادی را که به شما وارد می‌شود به کار ببندید. از سوی دیگر، فقط چون یک انتقاد خاص، احساسات شما را خدشه‌دار ساخته است، دلیل نمی‌شود که شما به سرعت هر انتقادی را نادیده بگیرید. به هر حال اگر درباره انتقاد درست فکر کنید، انتقاد می‌تواند برای شمار بسیار مفید واقع شود. بنابراین برای دست‌یابی به نقدی سازنده درباره انتقاد، شایسته است ویژه‌گی‌های زیر را در نظر داشت:

▪ باید به یاد داشته باشید که اهمیت انتقاد همواره ثابت نیست بلکه با توجه به نیاز شما و نیاز دیگران و محیطی که انتقاد در آن ارایه شده است، تغییر می‌کند.

▪ به یاد داشته باشید که علاقه شما نسبت به فردی، نشانه صلاحیت او برای انتقاد از کار شما و همچنین احساسات منفی شما نسبت به یک مشتری یا همکار، دلیل مناسبی برای نادیده گرفتن گفته‌های آنان تلقی نمی‌شود.

▪ پاسخ دادن به جملاتی که متأثر از جو احساسی است، فقط وضعیت را وخیم‌تر می‌کنند.

* مخاطب خود را در فرآیند انتقاد شرکت دهید: شرکت دادن مخاطب در فرآیند انتقاد با ارتباط متقابل و با روشی مثبت، یک هم‌افزایی به دنبال دارد.

* بدون (هیچ و اما)، شایستگی‌ها را متذکر شوید: انتقاد یعنی ارزش‌یابی شایستگی‌ها و بی‌کفایتی.

* به آنها بگویید که چه چیز می‌خواهید: با ارایه انتقادی روشن، می‌توانید مخاطب خود را در اصلاح رفتار و شیوه عملکرد کمک کنید.

* وقت‌شناس باشید: چه زمانی برای انتقاد مناسب‌تر است؟ آیا بهتر است در خلوت انتقاد کنیم یا در جمع؟ چه‌قدر باید منتظر بمانید تا زمان انتقاد فرا رسد؟ هیچ‌گاه با عصبانیت از کسی انتقاد نکنید زیرا ممکن است انتقاد شما تحت‌تاثیر احساسات‌تان قرار گیرد. وقتی احساس شود پشت انتقاد مطرح شده محرک‌های احساسی و عصبانیت شدید وجود دارد، از درجه اعتبار ساقط شده و تاثیر خود را از دست می‌دهد. و...

*از انتقادهای خود بهره ببرید: از انتقادات شتاب‌زده دوری کنید. از تجربیات گذشته به عنوان پایه و معیار استفاده کنید

* تصدیق کنید که انتقاد، امری ذهنی است: اگر شخصی در جواب انتقاد شما گفت «این عقیده شما است»، لطفا به نظر او احترام بگذارید. حتی اگر بر واقعیتی عینی استوار باشد، این ارزیابی ذهنی شماست که مسوول قضاوت درباره اهمیت یک روش یا رفتار خاص است.

*در انتقادهای خود انگیزه‌ای قراردهید: اگر در مخاطبان شما پس از انتقاد، تمایل به بهبود در کار دیده شود و ادامه یابد، احتمالا انگیزه کاملا مناسبی در بطن انتقاد شما وجود داشته است که مخاطب به جای احساس اجبار، احساس تمایل نشان می‌دهد.

* از دنیای مخاطبان خود استفاده کنید: استعاره به شما اجازه می‌دهد از مسیری وارد دنیای مخاطب شوید که برای او معنی‌دار باشد.

*پیگیر باشید، پیگیر باشید، پیگیر باشید: مهم‌ترین فایده پیگیری این است که مخاطب می‌فهمد که شما واقعا قصد دارید به او کمک کنید. او اطمینان می‌یابد هر انتقادی تلاش دو طرفه برای بهبود بوده و چشم انتظار انتقادات بعدی شما خواهد بود.